Niepoczytalność w prawie karnym oznacza, że osoba, która popełniła czyn, nie może zostać obarczona karą za niego, ponieważ była w stanie, który uniemożliwiał jej prawidłową ocenę sytuacji. To złagodzenie lub brak kary, patrzenie na sprawcę w szerszym kontekście i branie pod uwagę jego stanu psychicznego jest niezbędne, by sprawiedliwie ocenić czyn. Jeśli potrzebujesz porady prawnej lub szukasz obrońcy w sądzie, skontaktuj się z kancelarią Nartowski & Trojanowska: https://adwokaci-nt.pl/prawo-karne/.
Prawo głosi, że nie popełnia przestępstwa, kto nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem z powodu:
- choroby psychicznej,
- upośledzenia umysłowego,
- innego zakłócenia czynności psychicznych.
Jaki jest niepoczytalny sprawca?
Sprawca niepoczytalny działa w emocjach, nie rozróżnia dobra i zła. Nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji swoich czynów i działa wbrew zdrowemu rozsądkowi. Cierpli na zaburzenia psychiczne i nie jest w stanie spełniać norm, które są zapisane w prawie i, które respektuje społeczeństwo.
Poczytalność natomiast jest odwrotnością niepoczytalności. Oznacza zdrowy umysł, jasną ocenę sytuacji, jej przyczyn i skutków.
Przykłady sytuacji, gdy sprawca jest niepoczytalny
Osoba upośledzona psychicznie jest świadkiem lub sprawcą wypadku. Ucieka z miejsca zdarzenia, bo nie rozumie konsekwencji swojego zachowania. Nie zdaje sobie sprawy, że ofiara może umrzeć bez jej pomocy. Nie wie, że prawo nakazuje w takiej sytuacji przynajmniej próbować pomóc tej osobie.
Podobnie niepoczytalna jest osoba chora psychicznie, która rani obcą osobę na ulicy ostrym przedmiotem. Przechodzień wydawał się jej groźnym przestępcą, którego należy ukarać. Chory nie potrafi ocenić skutków swojego postępowania, a dodatkowo jest przekonany, że postępuje prawidłowo.
W obu sytuacjach osoba nie poniesie konsekwencji swojego czynu, bo został on popełniony w stanie nieświadomości. W momencie popełnienia przestępstwa sprawcę z góry uznaje się za poczytalnego. Następnie szuka się informacji o leczeniu psychiatrycznym lub wykonuje stosowne badania, by stwierdzić chorobę. Wykluczenie choroby, silnych czynników psychologicznych itp. oznacza poczytalność.
